AXIO

Les personnages celtes
Nom: Axio
Peuple: Noriques (Virunenses)
Rôle: membres de collège (mithraïque & artisans)
Étymologie: Celui qui mène, ou qui est vif comme l'eau de la rivière ?
Attesté(e): Inscriptions de ||Zollfeld & Töltschach (Carinthie, Autriche)

Axio - Deux inscriptions nous donnent le nom d'Axio, à Zollfeld (Carinthie, Autriche), et sa voisine Töltschach (Carinthie, Autriche). Cet anthroponyme semble dériver d’un celtique *ax- "mener, conduire" ou *axs- "eau vive, rivière". Comme il s’agit d’un nom répandu dans le monde romain, la celticité des occurrences observées reste toutefois incertaine. Les variantes Axus et Axius sont également attestées.


Dans la province du Norique

• Chez les Noriques (Virunenses)

À Töltschach (Carinthie, Autriche), une inscription donne la liste des membres du collège des Subaediani, probablement des artisans du bâtiment d'intérieur. Elle énumère de nombreux individus, dont Liberalis Axio, hommes et femmes, portant des noms romains souvent accompagnés d’un génitif indiquant la filiation ou la dépendance. L’ensemble constitue un catalogue collectif, témoignant d’une communauté structurée, socialement variée et intégrée au cadre des associations romaines.

Töltschach (AE 1993, 1245)
NOMINA COL(LEGIATORVM) SVB(A)EDIA(NORVM) ATERIVS CALENDINVS CVRIONIVS CAVTVS G(AIVS) ALFIVS GRANIVS SATRIVS TERTIANVS SECVNDINVS OBILONIS TITIVS QVARTVS TERTVLLVS CALVONIS OCTAVIVS VITALIS POSTVMIVS RIPANVS SVCCESSVS IVLIANI AELIVS AXIO PRIMIGENIVS SECVNDINI CRISPIVS TERTIANVS VLPIVS PETRONIANVS CORIDO INGENVI INGENV(V)S CVPITI IVLIVS VICARIVS RESPECTVS MAXIMI LVCANVS SECVNDINI POMPEIVS VERINVS LIBERALIS AXIONIS VIATORIVS CASTVS BARBIVS PRIMIGENIVS BRITANNIVS CANDIANVS CRESCENTINVS MAXIMI ATTO(NIVS) PICTOR [......] MOGETIMAR(VS) MOGETI SVCCESSVS CRESCENTIS MESSORINVS RVFINI [......] POMPEIVS ANTENOR ACCEPTVS CASSIANI VRSVLVS CAVTI CLAVDIVS IVCVNDVS [......] FLORA CAVTI IVCVNDA GRANI PRISCIA TERTIANI QVINTA SVRIONI(S) TERTVLL(A) SECVNDINI BENI(G)NA QVARTI SVCELV CALVONIS VEPONIA QVINTILLA GEMINA SVCCESSI RANTIA IANVARIA SECV(N)DINA SECVNDINI [......] PRIMITIV(A) PETRONIANI SECVNDINA INGENVI [......] CALIDA CASTI REST(IT)VTA PRIMIGEN(I) INGENVA MOGETIM(ARI) SABINILLA CAS(SIANI) SABINA IVCVNDI DVBITATA CRESCENT(IS?)

"Noms des membres du collège des menuisiers d'intérieur : Aterius Calendinus, Curionius Cautus, Caius Alfius Granius, Satrius Tertianus, Secundinus Obilo, Titius Quartus, Tertullus Calvo, Octavius Vitalis, Postumius Ripanus, Successus Iulianus, Aelius Axio, Primigenius Secundinus, Crispius Tertianus, Ulpius Petronianus, Corido Ingenuus, Ingenuus Cupitus, Iulius Vicarius, Respectus Maximus, Lucanius Secundinus, Pompeius Verinus, Liberalis Axio, Viatorius Castus, Barbius Primigenius, Britannius Candianus, Crescentinus Maximus , Attonius Pictor, (?), Mogetimarus Mogetus, Successus Crescentis, Messorinus Rufinus, (?), Pompeius Antenor, Acceptus Cassianus, Ursulus Cautus, Claudius Iucundus, (?), Flora Cautus, Iucunda Granus, Priscia Tertianus, Quinta Surio, Tertulla Secundinus, Benigna Quartus, Sucelus Calvo, Veponia Quintilla, Gemina Successus, Rantia Ianuaria, Secundina Secundinus, (?), Primitiva Petronianus, Secundina Ingenuus, (?), Calida Castus, Restuta Primigenus, Ingenua Mogetimarus, Sabinilla Cas(tus?), Sabina Iucundus, Dubitata Crescentis."


À Zollfeld (Carinthie, Autriche), une dédicace au dieu Mithra invaincu pour le salut de l’empereur est faite par une communauté de fidèles restaure à ses frais un temple effondré et se rassemble à l’occasion d’une mortalité (probablement une épidémie), sous le consulat de Marullus et Aelianus (26 juin 184 ap. J.-C.). Suit une longue liste de membres du collège mithriaque, dont Baienius Axio, parmi lesquels plusieurs *patres* (dignitaires du culte) et certains défunts. Enfin, Tiberius Claudius Quintilianus offre, lors de la dédicace du temple, une tablette de bronze et fait décorer la voûte de peintures.

Zollfeld (AE 1994, 1334)
D(EO) I(NVICTO) M(ITHRAE) PRO SALVTE IMP(ERATORIS) [......] AVG(VSTI) PII QVI TEMPLVM VII(!) CONLAPSVM IMPENDIO SVO RESTITVERVNT ET MORTALITAT(IS) CAVSA CONVENER(VNT) MARVLLO ET AELIANO CO(N)S(VLIBVS) VI K(ALENDAS) IVLIAS IVLIVS SECVNDINVS PAT(ER) |(OBITVS) TREBIVS ZOTICVS PAT(ER) RVFIVS SEVERINVS IVLIVS OPTATVS SEPTIMIVS MERCATOR SEPTIMIVS MARCVS TERTINIVS TERTINVS MAMILIVS DIONYSIVS SABINIVS HERMAISCVS |(OBITVS) SENTIVS HERMES PRISCIVS OPPIDANVS VARIVS FORTIS TITIVS RVSO ANNIVS SYRILLIO LYDACIVS CHARITO BAIENIVS AXIO |(OBITVS) RVFIVS FVSCVS MARIVS ACHILLEVS CLAVD(IVS) QVINTILIANVS IVLIVS CARPVS PVBLILIVS MODERATVS MAMIL(IVS) CRESCENTINVS |(OBITVS) VARIVS SECVNDVS MARIVS EVTYCHES |(OBITVS) ATTICIVS SEXTVS PATER ATTICIVS TACITVS ANNIVS CALOCAERVS CLAVD(IVS) MERCVRALIS BRITTANNIVS SYRVS MERCATORIVS CRISPIN(VS) LYDACIVS INGENVVS CLAVD(IVS) QVINTIANVS CORNEL(IVS) MATVRVS CORNEL(IVS) FLORENTINVS TREBIVS ALFIVS PAT(ER) VALERIVS HERMOPHILVS BAIENIVS (H)OMVNCIO LICINIVS MARCIANVS IVLIVS PHILOSTRA(T)VS VOLVSIVS ATTIVS AELIVS SVCCESSVS MARC(IVS) MARCIANVS CLAVD(IVS) FELIX AELIVS MARCIANVS VARIVS SABINVS C(AIVS) BAEBIVS CVPITVS AVCONIVS EVCARPVS AELIVS FVSCVS MARIVS EVTYCHVS BAEBIVS BASSIANVS Q(VINTVS) BAENIVS INGENV(V)S C(AIVS) FL(AVIVS) NECTAREVS PATER P(VBLIVS) AELIVS FVSCIANVS M(ARCVS) MAR(IVS) ZOSIMVS T (ITVS) AVC(ONIVS) CALLIMORFVS L(VCIVS) FAC() ONESIMVS T(ITVS) MEST(RIVS) RESPECTVS Q(VINTVS) SEP(TIMIVS) SPERATVS L(VCIVS) ALB(IVS) ARISTO A(VLVS) TAP(PETIVS) CHIONIVS LVTVCC(IVS) MARO M(ARCVS) MAR(IVS) SEVERIANVS PAT(ER) C(AIVS) IVL(IVS) MATERNVS L(VCIVS) CAND(IDIVS) APER C(AIVS) PRIS(CIVS) CRESCENTINVS Q(VINTVS) IVL(IVS) ADRASTVS TROS(IVS) TERTVLLINVS AELIVS SECCVNDIANVS(!) CALEND(INVS) SVCCESSI ANTONIVS ATTICIANVS CLAVDIVS PRIMITI(V)VS VEPONIVS C(H)RESTVS AVCONIVS BONIATVS TIB(ERIVS) CLAVDIV(S) CVRIO C(AIVS) IVL(IVS) SECVNDINVS CL(AVDIVS) TIB(ERIVS) DIGNVS L(VCIVS) VAL(ERIVS) VALERIANVS C(AIVS) B(A)EBIVS VRSVLVS C(AIVS) MARIV(S) TERTVLLINVS BELLICIVS SENECIO SVM(M)IAN(IVS) MAXIMVS P(VBLIVS) AELIVS CVPITVS ASCONIVS SEVERINVS GEMELLI(VS) GEMELLIANVS M(ARCVS) VLPIVS ATTICVS AELIVS CELERINVS M(ARCVS) VLPIVS ATTICIANVS SPERATVS S(ERVVS) L(VCIVS) VIBIVS IVVENIS HELVI(VS) VAR(R)ONIANVS L(VCIVS) VIBIVS AELIOMARVS RVFI(VS) SATVRNINVS M(ARCVS) MA(N)SVET(IVS) MA(N)SVETVS M(ARCVS) BELLI(CIVS) REDITVS TI(BERIVS) CL(AVDIVS) OPTATVS C(AIVS) SEC(VNDIVS) REDITVS SVC(CESSIVS) FLORIANVS L(VCIVS) QVAR(TINIVS) QVARTVS TIBERIVS CLAVDIVS QVINTILIANVS OB DEDICATIONEM TEMPLI TABVLAM AEREAM DONVM DEDIT ET CAMARAM PICTVRIS EXORNAVIT

"Au dieu invaincu Mithra, pour le salut de l’empereur Commode Auguste Pieux, ont restauré à leurs frais le temple qui s’était écroulé depuis longtemps, et se sont réunis en raison d’une mortalité (probablement une épidémie), sous le consulat de Marullus et Aelianus, le sixième jour avant les calendes de juillet(1). Julius Secundinus, père (du culte) ; décédé, Trebius Zoticus, père ; Rufius Severinus ; Julius Optatus ; Septimius Mercator ; Septimius Marcus ; Tertinius Tertinus ; Mamilius Dionysius ; Sabinius Hermaiscus ; décédé, Sentius Hermes ; Priscius Oppidanus ; Varius Fortis ; Titius Ruso ; Annius Syrillius ; Lydacius Charito ; Baienius Axio ; décédé, Rufius Fuscus ; Marius Achilleus ; Claudius Quintilianus ; Julius Carpus ; Publilius Moderatus ; Mamilius Crescentinus ; décédé, Varius Secundus ; Marius Eutyches ; décédé, Atticius Sextus, père ; Atticius Tacitus ; Annius Calocaerus ; Claudius Mercuralis ; Britannius Syrus ; Mercatorius Crispinus ; Lydacius Ingenuus ; Claudius Quintianus ; Cornelius Maturus ; Cornelius Florentinus ; Trebius Alfius, père ; Valerius Hermophilus ; Baienius Homuncio ; Licinius Marcianus ; Julius Philostratus ; Volusius Attius ; Aelius Successus ; Marcius Marcianus ; Claudius Felix ; Aelius Marcianus ; Varius Sabinus ; Caius Baebius Cupitus ; Auconius Eucarpus ; Aelius Fuscus ; Marius Eutychus ; Baebius Bassianus ; Quintus Baenius Ingenuus ; Caius Flavius Nectareus, père ; Publius Aelius Fuscianus ; Marcus Marius Zosimus ; Titus Auconius Callimorphus ; Lucius Fac(...) Onesimus ; Titus Mestrius Respectus ; Quintus Septimius Speratus ; Lucius Albius Aristo ; Aulus Tappetius Chionius ; Lutuccius Maro ; Marcus Marius Severianus, père ; Caius Julius Maternus ; Lucius Candidius Aper ; Caius Priscius Crescentinus ; Quintus Julius Adrastus ; Trosius Tertullinus ; Aelius Secundianus ; Calendinus Successus ; Antonius Atticianus ; Claudius Primitivus ; Veponius Chrestus ; Auconiusv Boniatus ; Tiberius Claudius Curio ; Caius Julius Secundinus ; Claudius Tiberius Dignus ; Lucius Valerius Valerianus ; Caius Baebius Ursulus ; Caius Marius Tertullinus ; Bellicius Senecio ; Summianius Maximus ; Publius Aelius Cupitus ; Asconius Severinus ; Gemellius Gemellianus ; Marcus Ulpius Atticus ; Aelius Celerinus ; Marcus Ulpius Atticianus ; Speratus, esclave ; Lucius Vibius Juvenis ; Helvius Varronianus ; Lucius Vibius Aeliomarus ; Rufius Saturninus ; Marcus Mansuetius Mansuetus ; Marcus Bellicius Reditus ; Tiberius Claudius Optatus ; Caius Secundius Reditus ; Successius Florianus ; Lucius Quartinius Quartus. Tiberius Claudius Quintilianus, à l’occasion de la dédicace du temple, a offert une tablette de bronze et a fait décorer la voûte de peintures. »

(1) Le 26 juin 184 ap. J.-C.



Sources:
• Pierre Crombet pour l'Arbre Celtique